Jaloers op Zwitserland

Mijn opinie stuk, 12/02/2014, De Morgen

Arne Vandendriessche is ondernemer en voorzitter van Open Vld Kortrijk, Brieuc Van Damme is adviseur van vicepremier Alexander De Croo en voorzitter van de Vrijdaggroep. Ze schrijven deze bijdrage in eigen naam.

Zwitserland werd deze week zowat verketterd nadat de uitslag van het referendum over de invoering van immigratiequota bekend raakte. Een bekende communicatieadviseur verwoordde het op twitter zo: ‘Als wij – in de stijl van de #Zwitsers – eens een referendum zouden organiseren om belastingen af te schaffen? #kortzichtig #populisme’. Als jonge liberalen zijn we het uiteraard absoluut niet eens met een beperking van het vrije verkeer van personen. Migratie is in principe een zegen, geen vloek. En toch zijn wij jaloers op Zwitserland. We kijken niet enkel vol bewondering naar het prachtige gebergte, de lekkere raclette of de stipte horloges maar vooral naar de manier waarop de Zwitsers rechtstreeks worden betrokken bij hun besluitvorming. Wij willen dat ook: meer directe democratie!

zwitserlandDe geschiedenis leert dat een referendum vaak een huzarenstukje is. Zo heeft de Europese eenmaking vaak aan een zijden draadje gehangen door de mening van één volk ,of heeft het referendum over de ‘Koningskwestie’ ons Belgenland bijna in een existentiële crisis gestort. Dit is echter geen reden om tegen het principe van referenda te zijn. Nee, de politiek moet zich meer inspannen om de mensen van haar gelijk te overtuigen. Referenda verplichten politici om uit hun kot te komen, hun mouwen op te stropen én de boer op te gaan. Daar worden ze trouwens voor betaald.

Ook politicoloog Nenad Stojanovic, niet toevallig een Zwitser, pleitte reeds in 2009 om (meer) referenda te organiseren in België. Hij redeneerde dat de burgers van de verschillende deelstaten zo bijna automatisch naar elkaar toegroeien én coalities smeden. Ook wij geloven dat referenda een volwassen federale staat ten goede komt. Het gebrek aan nationale media en politieke partijen kan zo ten dele worden opgevangen. Het brugje naar de invoering van een federale kieskring (bepleit door Open Vld) is hier trouwens snel gemaakt.

Toegegeven, referenda kunnen reductionistisch zijn wanneer ze een complex maatschappelijk gegeven vernauwen tot een Ja/Nee vraag. Maar ondertussen bestaan heel wat subtielere vormen van burgerparticipatie en directe democratie. Neem Finland dat op 1 maart 2012 haar grondwet veranderde om het principe van een ‘Open Ministerie’ te introduceren. Dat gaat zo. Elk voorstel dat 50 000 handtekeningen (of 1,7% van de stemgerechtigde bevolking) achter zich krijgt moet door het parlement behandeld worden. Via de website van het Open Ministerie kunnen de Finnen op een beveiligde manier, afgekeken van hun bankensysteem, commentaar geven en amendementen indienen. De website laat toe de evolutie van het voorstel doorheen de politieke en administratieve molen te volgen.  Volledige transparantie is het credo. Wij pleitten ook volmondig en in koor om in België datzelfde pad te bewandelen. Onze elektronische identiteitskaart (eID) is daar trouwens een perfecte tool voor. eBurgerschap XL, zeg maar.

Zelfs Europa, met haar ondertussen beruchte ‘democratisch deficit’ kent sinds het Verdrag van Lissabon het burgerinitiatief:als tenminste één miljoen mensen uit een ‘significant aantal lidstaten’ daarom vraagt, is de Europese Commissie verplicht een wetgevend initiatief te nemen. Dat de staats- en regeringsleden dit principe hebben aanvaard, is zeker bewonderingswaardig, hoewel de procedure het uiteraard niet evident maakt. Nochtans zou een grensoverschrijdend initiatief én debat de Europese samenhorigheid ten goede komen.

Zwitserland wordt altijd bestempeld als een ‘neutraal’ land. Een eiland op het Europese continent. Wel, door het veelvuldig gebruik van referenda worden de Zwitsers eigenlijk juist verplicht niet neutraal te zijn. Nee, ze worden uitgedaagd het debat aan te gaan, zich een mening te vormen, en een kant te kiezen. Bezig te zijn met de toekomst van hun land. Kortom, de luxe van de politieke onverschilligheid wordt hen ontnomen.

Democratie en representatie ram je namelijk niet door de strot van de mensen met een stemplicht. Het volstaat niet langer burgers op een blauwe zondag naar de politiek te brengen. De politiek moet zelf naar de burgers stappen. Vandaag meer dan ooit. Ga daarom op zoek naar een supermanager en stamp de FOD Open Ministerie uit de grond.

ARNE VANDENDRIESSCHE

Voorzitter Open Vld Kortrijk